W 2025 r. Polska weszła do elitarnego grona 20 największych gospodarek świata, osiągając jednocześnie 1 bln dolarów PKB. To niezwykłe osiągnięcie stało się możliwe dzięki udanej transformacji gospodarczej, zapoczątkowanej 36 lat temu. W trakcie realizacji tzw. Planu Balcerowicza doszło do prywatyzacji przedsiębiorstw i majątków. Duża część z nich została kupiona przez państwa Zachodu, z powodu dostępu do większego kapitału. Tendencja skupowania polskich przedsiębiorstw w ostatnich latach niewątpliwie się zmniejsza. Ważniejszym jednak jest fakt, że zjawisko ekspansji na rynek zagraniczny odwróciło się. Obecnie to polskie firmy skupują np. upadające niemieckie przedsiębiorstwa, a także podbijają rynki unijne. Bezspornie Polska już na tym etapie stała się regionalną potęgą ekonomiczną i plasuje się na 6. miejscu pod względem wartości PKB w UE. Wynik ten nie byłby możliwy bez rozwijania rodzimych przedsiębiorstw, a także przemyślanej ekspansji i inwestycji w innych krajach.

Ekspansja Orlenu

Kluczową polską firmą jest oczywiście Orlen, który ma największą wycenę rynkową. Kapitalizacja rynkowa Orlenu wynosi blisko 45 mld USD, co świadczy o tym, że jest to największa spółka petrochemiczna w Europie Środkowo-Wschodniej, która przegoniła nawet Gazprom. Orlen jednak swoją ekspansję zaczął jeszcze 20 lat temu, skupując stacje benzynowe w Niemczech od BP. Natomiast główną zdobyczą polskiego giganta okazały się dwie rafinerie w Czechach oraz rafineria w litewskich Możejkach. W 2022 r. doszło do fuzji Orlenu z Grupą Lotos i Polskim Górnictwem Naftowym i Gazownictwem, co skutkowało wzrostem znaczenia firmy, a także objęciem kontroli nad rafinerią w Gdańsku przez tę spółkę. Obecnie koncern nie prowadzi polityki ekspansyjnej, lecz zajmuje się dywersyfikacją źródeł dochodu i stara się o zwiększenie swojej pozycji na rynku europejskim.

Ekspansja KGHM

Orlen nie jest jedyną spółką skarbu państwa, która dokonała ekspansji gospodarczej i walczy o miano regionalnego potentata. KGHM Polska Miedź S.A. w ciągu ostatnich parunastu lat prowadził podobną politykę i licznie skupowało północnoamerykańskie kopalnie. Spółka obecnie posiada 3 kopalnie w obu Amerykach, a przez kilka lat posiadała również koncesję na Grenlandii. Zajmuje się wydobyciem miedzi, srebra, a także złóż innych metali mających duże znaczenie we współczesnej gospodarce.

Przypadek InPostu

Mimo wszystko, osiągnięcia prywatnych firm są bardziej zdumiewające, niż spółek skarbu państwa, ponieważ są budowane od zera i często nie miały żadnej podstawy stworzonej w czasach komunistycznych. W III RP niektóre prywatne spółki odniosły sukcesy ekonomiczne i dzięki swojej efektywnej i odpowiedzialnej taktyce prowadzenia biznesu, zyskały znaczenie na rynkach międzynarodowych. W ostatnich czasach, na tle prywatnych firm, wyróżnia się InPost, który stał się znaczącym graczem logistycznym w Europie Środkowej i Zachodniej. Jest to ciekawy przypadek, ponieważ w 2017 r. firma ta była bliska bankructwa, jednak została uratowana wykupieniem akcji przez zagranicznego inwestora. Już w 2021 r., InPost przejął za 0,5 mld euro francuską firmę Mondial Relay. Ekspansja w 2024 r. obejmowała dwie firmy brytyjskie, a w 2025 r. hiszpański Sending, który został przejęty za około 200 milionów złotych. Wycena firmy wynosi niemal 10 mld USD. Warto jednak pamiętać, że kapitał polski w przypadku InPostu jest już mniejszościowy, jednak firma ta ma siedzibę i płaci podatki w Polsce, co pozwala kreować ją na polską.

Polska na międzynarodowych rynkach

Wszystkie te fakty mogłyby wskazywać na to, że Polska może zacząć grać globalnie. Tak naprawdę proces ten się już zaczął, jednak jest on utrudniany przez wiele elementów. Polskie inwestycje i ekspansje są stosunkowo małe w odniesieniu do rozmiaru gospodarki kraju, co wiąże się z określonymi barierami ekonomicznymi, które w znacznym stopniu działają zniechęcająco i uniemożliwiają podbijanie zagranicznych rynków. Polska jest dużym i stabilnym rynkiem na mapie Europy, jednak to właśnie w tym kryje się częściowo problem. Firmy funkcjonujące wyłącznie na rynku polskim mają możliwość generowania wystarczająco dużych dochodów bez wchodzenia na mniejsze i mniej znane rynki, ponieważ prawie 40 mln konsumentów stanowi odpowiedni rynek zbytu dla większości branż. Spółki działające na rynkach mniejszych niż polski, częściej inwestują za granicą, z powodu łatwiejszego i szybszego podbicia rynku w kraju rodzimym. Taką sytuację możemy obserwować np. w Estonii czy Słowenii. Kolejnym mankamentem polskiej sytuacji jest budżet, a także brak chęci podejmowania takiego ryzyka, jak ekspansja na inne rynki. Szacuje się, że zwrot z inwestycji zagranicznej przeciętnej polskiej firmy dostrzegalny jest po trzech latach, co jest dosyć długim okresem. Przedsiębiorstwo musi wyłożyć ogromną ilość pieniędzy, inwestując w kampanie, kontakty, reklamy itd. Kosztuje to znacznie więcej niż rozwój lokalny, także z tego powodu, że firma musi się dostosować do nowego rynku, czasem zmienić produkt i strategię. Obecnie, proces ten staje się coraz łatwiejszy, wraz z większą automatyzacją marketingu i rozwojem AI.

Istniejące problemy są jednak do rozwiązania. Ekspansje zagraniczne są napędzane za pomocą racjonalnej dyplomacji gospodarczej. Polskie przedsiębiorstwa także chętnie korzystają z pomocy instytucji specjalizujących się w ekspansjach i rynkach europejskich. Na przykład Fundusz Ekspansji Zagranicznej oferuje wsparcia finansowe i dofinansowuje przedsiębiorstwa planujące wyjść poza rynek krajowy. Fundusz ten zainwestował już ponad 100 mln euro w projekty polskich firm, co przyczyniło się do wielu udanych ekspansji zagranicznych. Banki skarbu państwa również chętniej inwestują i udzielają pożyczek firmom gotowym na ekspansję.

Polska ekspansja gospodarcza niewątpliwie jest ważnym zjawiskiem, które zmienia całokształt polskiej gospodarki i jej wizję na arenie międzynarodowej. Na tym etapie, Polacy coraz chętniej inwestują i przejmują rynki zagraniczne, korzystając z doświadczenia egzotycznych przejęć, które miały miejsce 15-20 lat temu. Polskie firmy coraz śmielej budują swoją pozycję w ważnych branżach (logistyka, przemysł spożywczy, budownictwo). Dla polskich przedsiębiorstw nastąpił świetny moment do rozwijania biznesu na rynkach zagranicznych, z powodu poprawienia się sytuacji budżetowej i pomocy instytucjonalnej.

Źródła: Bank.pl, Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju, PFR TFI, Rzeczpospolita